Kế hoạch đẩy nhanh chuyển nền tảng: Trung Quốc tăng tốc dùng hệ điều hành nội địa thay Windows

Một chiến lược thay đổi phần mềm đang được đẩy mạnh trong các cơ quan liên quan đến nhà nước ở Trung Quốc: thay vì tiếp tục chạy phiên bản Windows do Microsoft cung cấp, nhiều cơ quan được khuyến nghị chuyển sang hệ điều hành nội địa dựa trên Linux. Quyết định này, nếu thực hiện rộng, sẽ tạo ra quy mô triển khai hệ điều hành Linux dành cho người dùng chính phủ lớn chưa từng có.

Theo bản tin trích dẫn nguồn tin từ Bloomberg, Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc đã yêu cầu một số tổ chức có liên hệ với nhà nước gỡ bỏ phiên bản Windows 10 được tùy chỉnh cho chính phủ. Chỉ thị này được mô tả là đã thúc đẩy tiến độ so với kế hoạch trước đó, vốn dự kiến hoàn tất vào tháng 2/2027, và lý do được nêu là những quan ngại liên quan đến an toàn dữ liệu. Phạm vi chính xác của lệnh mới chưa được công bố chi tiết.

Phiên bản Windows liên quan không phải là Windows 10 bản thương mại sẵn có cho người dùng cá nhân. Đây là một bản Windows 10 Enterprise đã được điều chỉnh dành riêng cho môi trường chính phủ, do C&M Information Technologies phát triển — một liên doanh thành lập năm 2016 giữa Microsoft và China Electronics Technology Group, trong đó phía Trung Quốc giữ cổ phần chi phối.

Những điều chỉnh trên phiên bản này bao gồm loại bỏ dịch vụ hướng tới tiêu dùng như OneDrive, xử lý cập nhật và kích hoạt trong vùng lãnh thổ nội địa, và cho phép triển khai thuật toán mã hóa của Trung Quốc thay cho cơ chế mã hóa tiêu chuẩn của Microsoft. Những thay đổi này nhằm thích ứng với yêu cầu quản lý dữ liệu và hạ tầng trong nước.

Trong bối cảnh đó, nhiều hệ thống hiện được xem xét để thay thế bằng các hệ điều hành do Trung Quốc phát triển. Những dự án như Kylin OS và UOS của UnionTech đã có mặt trong nỗ lực xây dựng hệ sinh thái nội địa; các phiên bản như Kylin V10 và UOS là những thành phần quan trọng trong danh mục giải pháp được cân nhắc để thay thế phần mềm nước ngoài.

Quá trình chuẩn bị cho một cuộc chuyển đổi lớn như vậy không phải đến gần đây mới có. Những động thái trước đây đã đặt nền móng cho khả năng giảm phụ thuộc vào sản phẩm bên ngoài. Ví dụ, Windows 8 từng bị cấm trong danh mục mua sắm của chính phủ từ năm 2014; năm 2019, có yêu cầu thay thế máy tính mang nhãn hiệu nước ngoài tại các văn phòng chính phủ trong vòng ba năm; và năm 2022, các cơ quan trung ương cùng doanh nghiệp nhà nước được yêu cầu loại dần máy tính thương hiệu nước ngoài.

Dù vậy, ảnh hưởng của chiến dịch này chủ yếu tập trung ở khu vực công. Trên thị trường tiêu dùng, Windows vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo. Số liệu được dẫn lại từ StatCounter chỉ ra rằng trong tháng 7/2026, Windows chiếm 87,64% lưu lượng web trên máy tính để bàn ở Trung Quốc; trong đó Windows 10 chiếm 43,56% và Windows 11 chiếm 50,01% lượng sử dụng Windows tại nước này. Những con số này cho thấy thay đổi trên diện rộng với người dùng cá nhân sẽ còn là quá trình dài.

Theo phân tích dựa trên các dữ kiện hiện có, điểm then chốt của bất kỳ đợt chuyển đổi nào là quy mô và tính phức tạp của hệ thống cần được thay thế. Trung Quốc có hàng trăm triệu máy tính liên quan đến khu vực nhà nước; ngay khi chỉ một phần nhỏ trong số đó được thay đổi hệ điều hành, con số thiết bị cần triển khai có thể lên tới hàng triệu. Một thay đổi mang quy mô như vậy không chỉ là cập nhật phần mềm mà còn bao gồm triển khai hạ tầng, tương thích ứng dụng, đào tạo nhân lực và điều chỉnh quy trình bảo mật.

Một số thành phần kỹ thuật trên bản Windows cho chính phủ được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu nội địa hóa: các dịch vụ lưu trữ đám mây tiêu dùng bị loại, các cơ chế cập nhật được xử lý trong nước và khả năng thay thế các thành phần mã hóa. Khi chuyển sang Linux nội địa, những yếu tố tương tự sẽ cần được thiết kế hoặc đảm bảo tương thích: từ cơ chế quản trị tập trung, cập nhật an toàn, đến khả năng chạy các ứng dụng nghiệp vụ vốn được phát triển cho Windows.

Hệ sinh thái nội địa mà Trung Quốc đang xây dựng không chỉ dừng ở phần hệ điều hành. Các nhà sản xuất phần cứng trong nước đã tiến hành đưa ra laptop chạy HarmonyOS 5, cùng với các máy sử dụng chip nội địa như Kirin 9000X. Những nỗ lực này cho thấy một hướng tiếp cận toàn diện: không chỉ thay đổi phần mềm mà còn tách dần các lớp phần cứng và dịch vụ đi kèm khỏi phụ thuộc nước ngoài.

Thực tế chuyển đổi sẽ gặp nhiều thử thách kỹ thuật. Các ứng dụng chuyên dụng dùng trong cơ quan nhà nước có thể cần được sửa đổi hoặc ảo hóa để chạy ổn định trên nền Linux. Việc duy trì tương thích với tiêu chuẩn mã hóa, quản lý bản quyền phần mềm và đảm bảo cập nhật an ninh định kỳ đều là bài toán phải giải. Các bước chuẩn bị trước, như phát triển hệ sinh thái ứng dụng tương đương và công cụ quản trị tập trung, giữ vai trò quyết định để giảm gián đoạn khi chuyển đổi.

Tuy nhiên, chiến lược giảm phụ thuộc vào phần mềm nước ngoài không phải là độc nhất ở Trung Quốc: nhiều quốc gia châu Âu, bao gồm Pháp, Đức và Đan Mạch, từ vài năm nay đã khởi động các sáng kiến khuyến khích dùng phần mềm mã nguồn mở để giảm rủi ro an ninh và tăng chủ quyền công nghệ. Dù vậy, quy mô và phạm vi ở Trung Quốc, nếu triển khai rộng, có thể lớn hơn nhiều do số lượng thiết bị và mức độ tập trung của hệ thống công.

Về mặt an ninh dữ liệu, việc chuyển sang các nền tảng nội địa có thể giúp cơ quan chủ quản chủ động hơn trong kiểm soát luồng dữ liệu, quản lý cập nhật và áp dụng các chuẩn mã hóa phù hợp với quy định nội địa. Ngược lại, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu đối với khả năng duy trì tiêu chuẩn an toàn thông tin tương đương hoặc cao hơn so với hệ thống trước đó.

Nguồn lực để thực hiện một chiến dịch thay đổi như vậy cần bao gồm kế hoạch kỹ thuật, ngân sách chuyển đổi, và lộ trình bảo trì dài hạn. Việc chuẩn bị ứng dụng quan trọng chạy trên nền tảng mới, đào tạo vận hành, kiểm thử tương thích và xây dựng trung tâm cập nhật an ninh là những bước không thể bỏ qua để tránh gián đoạn trong hoạt động hành chính.

Tóm lại, động thái yêu cầu gỡ bỏ phiên bản Windows 10 tùy chỉnh cho chính phủ phản ánh một bước dịch chiến lược hướng tới tăng cường hệ sinh thái phần mềm nội địa. Nếu lệnh được thực hiện trên diện rộng, đây sẽ là một trong những chiến dịch chuyển đổi hệ điều hành lớn nhất từ trước đến nay — đặc biệt tại khu vực công, nơi yêu cầu về an ninh và kiểm soát dữ liệu được đặt lên hàng đầu.

Với người dùng phổ thông, Windows vẫn chiếm phần lớn thị phần, nên tác động chính yếu của kế hoạch này sẽ tập trung vào các tổ chức liên quan đến nhà nước. Dù tiến trình còn nhiều thách thức, hướng đi cho thấy ưu tiên của Trung Quốc là xây dựng nền tảng công nghệ ít phụ thuộc hơn vào các giải pháp nước ngoài.