Khi chó Maremma trở thành lá chắn sống bảo vệ chim cánh cụt ở Middle Island

Vấn đề bắt nguồn từ một đê chắn sóng

Một công trình xây vào cuối thế kỷ 19 tại cảng Warrnambool (bang Victoria, Úc) đã thay đổi hoàn toàn cách bùn cát vận chuyển dọc bờ biển. Hệ quả không mong muốn là cát tích tụ, tạo dần một dải nối đảo Middle với đất liền khi thủy triều rút, rút ngắn khoảng cách xuống khoảng 75 m.

Hòn đảo, vốn trước đó tách biệt, từ đó trở nên dễ tiếp cận hơn — không chỉ với con người mà còn với những kẻ săn mồi từ đất liền. Hậu quả: một môi trường từng an toàn đối với các loài biển nhỏ bị đe dọa bởi xâm nhập sinh vật ngoại lai.

Đối tượng bị đe dọa: chim cánh cụt tí hon

Trên đảo Middle sinh sống một quần thể chim cánh cụt nhỏ (loài có chiều cao khoảng 33 cm và cân nặng xấp xỉ 1 kg). Các khảo sát từng ghi nhận hơn 500 cá thể trưởng thành; tổng đàn vào thời điểm tốt nhất vượt ngưỡng 800 con. Kích thước nhỏ và không biết bay khiến chúng rất dễ trở thành mục tiêu đối với kẻ săn mồi mới xuất hiện.

Cáo đỏ: kẻ xâm lấn và hành vi gây tổn thất

Cáo đỏ, loài được du nhập vào Úc để phục vụ thú vui săn bắn, nặng trung bình 4–8 kg. Một điểm đặc biệt và cực kỳ tai hại là hành vi gọi là “tàn sát dư thừa”: cáo hạ sát nhiều con mồi vượt quá nhu cầu ăn uống của chính chúng. Với chim cánh cụt nhỏ, hệ quả là thảm họa.

Những tổn thất nghiêm trọng bắt đầu được ghi chép: năm 2003 có khoảng 100 con chim bị giết, và vào một ngày tại năm 2005, nhân viên bảo tồn phát hiện tới 268 xác. Đáng ám ảnh nhất là đêm 21/9/2005: trong một giờ trực tại sáu vị trí trên đảo, đội tuần tra chỉ chứng kiến bốn con chim cánh cụt trở về an toàn.

Những nỗ lực ban đầu: săn bắn và đánh phá hang

Phản ứng đầu tiên của chính quyền địa phương là bắn hạ cáo vào ban đêm và hun khói các hang trên đất liền. Dù đã tiêu diệt được một số cá thể — có thông tin 15 con bị giết trong năm 2005 — biện pháp này không giải quyết gốc rễ vấn đề.

Lý do: cáo có bán kính hoạt động rộng, nên tiêu diệt cục bộ chỉ tạo khoảng trống tạm thời; các con mới vẫn có thể di cư đến khi nguồn thức ăn dồi dào. Ngoài ra, nổ súng ban đêm gần khu dân cư đòi hỏi thủ tục an toàn phức tạp, phải phong tỏa đường và phối hợp với cảnh sát, khiến giải pháp này tốn kém và khó duy trì về lâu dài.

Ý tưởng khác biệt: dùng chó chăn cừu để canh giữ

Bước ngoặt xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn của một chủ trang trại tên Alan Marsh, người từng dùng giống chó chăn cừu Maremma để bảo vệ đàn gia cầm khỏi cáo. Marsh nhận ra điểm tương đồng giữa gà trên trang trại và chim cánh cụt trên đảo, và đề xuất thử nghiệm phương án này trên Middle Island.

Tháng 10 năm 2006, dưới sự thúc đẩy của những người có trách nhiệm và chính quyền, một thử nghiệm kéo dài bốn tuần được phê duyệt. Chú chó Oddball được đưa lên đảo trong chương trình thử nghiệm; dù chỉ gác trong ba tuần, kết quả là không có con chim nào bị hại trong thời gian đó.

Tại sao Maremma phù hợp?

Giống chó Maremma nặng khoảng 40 kg, được chọn qua quá trình nhân giống nhằm bảo vệ gia súc. Bản năng canh gác của giống này khiến chúng không săn mồi các sinh vật nhỏ; thay vào đó chúng đánh dấu lãnh thổ và bảo vệ bầy vật nuôi. Điều này đồng nghĩa: chó tạo mối đe dọa đủ lớn để khiến cáo tránh xa nhưng không gây hại cho chim cánh cụt.

Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn cho chim biển, các con chó phải trải qua chương trình huấn luyện nghiêm ngặt ngay từ nhỏ. Chúng cần sống chung với chim, làm quen mùi và âm thanh của môi trường biển để giữ bình tĩnh; những chú chó thể hiện hành vi thiếu an toàn với chim sẽ không được sử dụng tiếp.

Hiệu quả trên thực địa và khái niệm “cảnh quan sợ hãi”

Sự hiện diện thường xuyên của chó Maremma — tiếng sủa, mùi và dấu hiệu đánh dấu lãnh thổ — đóng vai trò tạo nên một “cảnh quan sợ hãi” đối với cáo. Khái niệm này mô tả cách ký ức về nguy cơ khiến kẻ săn mồi né tránh vùng đất có nguy cơ cao, mà không cần phải tiêu diệt hoàn toàn chúng.

Những con chó kế nhiệm Oddball, như Tula và Eudy, đảm nhiệm nhiệm vụ lâu dài. Kết quả có thể quan sát: quần thể chim cánh cụt tăng lên, đạt khoảng 180 con vào mùa sinh sản 2016–2017, cho thấy chiến lược duy trì canh giữ sống động mang lại hiệu quả phục hồi.

Nguy cơ và điều chỉnh chiến lược

Sự thành công không đồng nghĩa với việc hết rủi ro. Tháng 8 năm 2017, một đợt thời tiết xấu kèm triều cường khiến lực lượng bảo vệ chưa đưa chó lên đảo vì cho rằng cáo không thể bơi qua. Tuy nhiên, trong điều kiện biến đổi hải lưu, cáo đói vẫn có thể bơi qua dải cát và đã gây ra một đợt tấn công lấy đi 142 cá thể chim cánh cụt.

Sự kiện này cho thấy khoảng trống trong lịch trực canh có thể dẫn tới hậu quả thảm khốc. Kể từ đó, chiến lược được điều chỉnh sang duy trì sự hiện diện của chó quanh năm — nhằm tránh để lại bất kỳ khoảng thời gian nào mà cáo có thể lợi dụng.

Thực tế sau hai thập kỷ: thách thức mới và công nghệ hỗ trợ

Sau gần 20 năm triển khai, dự án đối mặt với ba thách thức chủ yếu: cơ sở hạ tầng (như cầu gỗ) xuống cấp do ăn mòn muối biển; các con chó lão hóa dẫn tới giảm hiệu suất bảo vệ; và tác động của biển ấm làm giảm nguồn thức ăn tự nhiên cho chim, ảnh hưởng đến sức khỏe quần thể.

Để ứng phó, chính quyền địa phương đang thử nghiệm việc kết hợp các công cụ hiện đại như drone và thiết bị cảm biến hồng ngoại nhằm hỗ trợ đội chó canh. Mục tiêu là tạo một hệ thống giám sát hỗ trợ, giúp phát hiện sớm xâm nhập và giảm áp lực lên những con chó già yếu.

Góc nhìn cân bằng về câu chuyện bảo tồn

Phim điện ảnh về Oddball từng khắc họa chú chó như anh hùng đơn độc, nhưng thực tế cho thấy nỗ lực là một câu chuyện tập thể kéo dài nhiều năm: Oddball chỉ tham gia trong thời gian ngắn, trong khi các con chó như Tula và Eudy cống hiến lâu dài cho sự phục hồi quần thể chim.

Dự án ở Middle Island là một ví dụ về cách một giải pháp dựa trên hành vi sinh thái — tận dụng nỗi sợ tự nhiên của kẻ săn mồi — có thể vừa hiệu quả vừa nhân đạo nếu được thực hiện bài bản, với huấn luyện chặt chẽ và giám sát liên tục. Đồng thời, nó nhắc nhở về tính mong manh của hệ sinh thái ven biển trước thay đổi do con người và biến đổi môi trường.

Kết luận: bài học và hướng đi

Câu chuyện ở Middle Island khép lại nhiều bài học thực tiễn: các biện pháp kiểm soát trực tiếp như săn bắn không phải lúc nào cũng giải quyết gốc rễ; những phương án dựa trên hành vi sinh thái có thể mang lại phục hồi bền vững; và công nghệ có thể là công cụ bổ trợ quan trọng để duy trì hiệu quả trong bối cảnh khí hậu và cơ sở hạ tầng thay đổi.

Đối với những ai quan tâm bảo tồn, trải nghiệm tại Middle Island minh họa rằng một giải pháp thành công cần sự kết hợp của hiểu biết sinh thái, cam kết lâu dài và khả năng thích ứng khi hoàn cảnh thay đổi.

Trong trường hợp bạn muốn đọc thêm về các dự án du lịch đặc sắc được thiết kế như những sản phẩm trải nghiệm, hãy tham khảo bài viết Khám phá đoàn tàu Hành trình kỳ quan để biết phân tích về nội thất, dịch vụ và ưu đãi khai trương.

Nếu cảm thấy tò mò về thiết bị di động nhỏ gọn nhưng mạnh mẽ, bạn có thể tiếp tục với bài trải nghiệm OPPO Pad Mini 8,8 inch để nắm thông tin về thiết kế, màn hình và hiệu năng mà máy hướng tới.

Và để cập nhật các tin đồn, rò rỉ cùng phân tích ban đầu về chiếc tablet OPPO kích thước nhỏ, xem thêm bài tổng hợp tin rò rỉ OPPO Pad Mini nhằm so sánh điểm mạnh và những điều còn chờ xác nhận.