Khi ‘đảo Thỏ’ mất cân bằng: lợn rừng bắt đầu săn thỏ trên Okunoshima

Hòn đảo nổi tiếng và câu hỏi về tính bền vững

Okunoshima, được nhiều người biết đến với biệt danh “đảo Thỏ”, thu hút du khách nhờ số lượng lớn thỏ sống tự do. Hình ảnh du khách cho thỏ ăn bằng rau củ và thức ăn viên đã biến nơi này thành một điểm đến mạng xã hội. Tuy nhiên, thực tế trên mặt đất cho thấy hệ sinh thái của đảo đã thay đổi sâu rộng khi con người liên tục bổ sung nguồn thức ăn ngoài tự nhiên.

Thỏ không phải loài bản địa — và hậu quả của việc du khách cho ăn

Loài thỏ hiện diện trên Okunoshima là kết quả đưa vào của con người, không phải dân bản địa. Sau khi đảo được chuyển đổi thành công viên, quần thể thỏ nhân số lượng nhờ nguồn thực phẩm do khách mang theo.

Theo khảo sát, thảm thực vật bản địa trên đảo chỉ sản xuất được khoảng 3,4 tấn khô mỗi năm — con số này tương đương khả năng duy trì sinh học cho khoảng 175–287 cá thể thỏ nếu không có thêm hỗ trợ. Trong khi đó, năm 2013, du khách mang tới đảo khoảng 8,3 tấn thức ăn; tới thời điểm đỉnh du lịch năm 2017 với khoảng 360.000 lượt khách, lượng thức ăn ước tính lên tới 27 tấn.

Sự chênh lệch giữa nguồn cung tự nhiên và lượng thức ăn do con người cung cấp khiến quần thể thỏ trên đảo lớn hơn nhiều so với “sức tải” môi trường — tức số lượng động vật mà hệ sinh thái có thể nuôi dưỡng nếu chỉ phụ thuộc vào tài nguyên nội tại.

Hệ quả khi nguồn hỗ trợ teo lại

Khi lượng khách giảm, nguồn thức ăn bổ sung cũng giảm theo, và mật độ thỏ trên đảo bắt đầu thu hẹp. Trong bối cảnh thiếu thốn, một số con thỏ đã ăn các loài thực vật có độc — điều hiếm thấy khi nguồn thức ăn dồi dào. Như vậy, mô hình “thiên đường” thực tế lại phụ thuộc mạnh vào hoạt động của con người.

Lợn rừng xuất hiện và bắt đầu hưởng lợi

Không chỉ thỏ là đối tượng hưởng lợi từ thức ăn thừa; lợn rừng trên đảo cũng tận dụng nguồn này. Chúng tiếp cận khu vực thỏ để ăn thức ăn dành cho chúng, uống nước chung và đi lại trong phạm vi sống của đàn thỏ. Bản chất ăn tạp của lợn rừng — đào rễ, ăn hoa màu, tận dụng xác động vật — khiến chúng dễ thích nghi với nguồn cung mới này.

Ở một số nghiên cứu tại châu Âu, các nhà khoa học từng phát hiện DNA của thỏ trong thức ăn của lợn rừng; tuy nhiên, thường đó là kết quả ăn xác thỏ hoặc ăn những con non yếu. Tại Okunoshima, tình huống có vẻ khác hơn: lợn rừng không chỉ ăn thức ăn thừa và xác mà còn đã được quan sát săn thỏ còn sống.

Ghi nhận về hành vi săn mồi

Nhóm nghiên cứu do Shingo Kaneko, giáo sư thuộc Khoa Khoa học và Kỹ thuật Hệ thống Cộng sinh của Đại học Fukushima, ghi nhận sự kiện bất ngờ khi lợn rừng tấn công một con thỏ còn sống. Có hai trường hợp được ghi lại: một sự kiện có nhân chứng du khách vào năm 2017 và một cuộc tấn công được nhà khoa học quan sát trực tiếp vào năm 2024. Những dữ liệu này cho thấy hành vi săn mồi có thể đã xuất hiện ít nhất vài lần trong cuộc khảo sát.

Từ thức ăn thừa, xác đến con mồi sống: chuỗi nhân quả

Các tác giả nghiên cứu đưa ra một lộ trình hợp lý có thể giải thích sự biến đổi hành vi của lợn rừng trên đảo. Ban đầu, lợn rừng học được vị trí và thời điểm thức ăn do du khách bỏ lại, ví dụ như khi tàu phà chuẩn bị rời bến. Đồng thời, quần thể thỏ dày đặc dẫn tới tỷ lệ tử vong ở thỏ non tăng — tạo ra nguồn xác động vật liên tục.

Trong điều kiện đảo thiếu một số loài ăn xác thường thấy ở lục địa, lợn rừng cạnh tranh ít hơn để tiếp cận nguồn thực phẩm đó. Từ việc ăn xác, chúng có thể tiến tới bắt con mồi còn sống, nhất là khi thỏ xuất hiện nhiều và dễ tiếp cận. Các quan sát thực tế ghi nhận ít nhất hai vụ săn mồi như vậy, cho thấy đây không chỉ là hành vi ngẫu nhiên.

Phân tích: lợn rừng chỉ là triệu chứng

Mặc dù hành vi săn thỏ dễ thu hút sự chú ý, các nhà khoa học nhấn mạnh đây là hệ quả chứ không phải nguyên nhân gốc rễ. Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc quần thể thỏ được tăng cường bởi nguồn thức ăn do con người cung cấp ngoài tầm kiểm soát — tạo áp lực lên thảm thực vật, làm thay đổi cấu trúc dinh dưỡng và sinh thái trên đảo.

Loại bỏ vài con lợn rừng có thể làm giảm rủi ro đối với du khách trong ngắn hạn, nhưng điều đó không giải quyết được nguyên lý vận hành khiến hệ sinh thái mất cân bằng. Để phục hồi trạng thái gần tự nhiên hơn, cần can thiệp vào mối quan hệ giữa con người và đàn thỏ.

Hướng quản lý: hai lựa chọn cơ bản

Nhóm nghiên cứu đề xuất hai lộ trình chính để quản lý tình huống:

• Quản lý thỏ như loài phụ thuộc vào con người: cho ăn có kiểm soát, chăm sóc thú y và quy định rõ ràng về việc cung cấp thức ăn.
• Trả thỏ về trạng thái hoang dã: hạn chế hoạt động cho ăn và để quần thể điều chỉnh theo nguồn tài nguyên tự nhiên có sẵn trên đảo.

Mỗi hướng đều có hệ quả khác nhau cho phúc lợi động vật, khả năng phục hồi thảm thực vật và trải nghiệm du lịch. Nếu tiếp tục mô hình hỗ trợ nhiều, hệ sinh thái có nguy cơ tiếp tục bị tổn hại; ngược lại, hạn chế cho ăn có thể gây giảm số lượng thỏ và đòi hỏi giải pháp chăm sóc cho những cá thể yếu hoặc bệnh.

Khuyến nghị thực tiễn từ nghiên cứu

Để giải quyết vấn đề một cách toàn diện, các tác giả gợi ý cần:

• Theo dõi định kỳ quần thể thỏ, tình trạng thảm thực vật, số lượng xác động vật và mức độ xuất hiện của các loài hoang dã không chủ đích nhận lợi từ thức ăn du lịch.
• Đặt quy định rõ ràng về lượng thức ăn được phép mang vào đảo, nơi được phép cho thỏ ăn, và trách nhiệm xử lý động vật bị bệnh hay bị thương.
• Xem xét biện pháp cân bằng giữa phúc lợi động vật và bảo tồn môi trường: đo lường kỹ lợi ích ngắn hạn cho du lịch so với tác động dài hạn đến hệ sinh thái.

Kết luận: trách nhiệm của con người với hệ sinh thái hỗ trợ

Okunoshima minh họa rõ một vòng lặp mà con người vô tình tạo ra: từ hành động có vẻ thân thiện — cho thỏ ăn — dẫn tới những thay đổi trải rộng trong hệ sinh thái, cuối cùng ảnh hưởng tới nhiều loài khác. Khi một hệ sinh thái được duy trì theo cách nhân tạo như vậy, con người phải chủ động xác định cách quản lý để giảm tác hại và bảo đảm phúc lợi động vật.

Hành vi săn thỏ của lợn rừng là dấu hiệu cảnh báo về sự mất cân bằng, đồng thời là lời nhắc rằng các quyết định về du lịch và tương tác với động vật hoang dã cần dựa trên hiểu biết khoa học và kế hoạch quản lý rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Lợn rừng có thường xuyên săn thỏ không?

Hiện chưa xác định được tần suất; nghiên cứu ghi nhận ít nhất hai trường hợp (một năm 2017 và một năm 2024), cho thấy hành vi này xuất hiện nhưng chưa rõ mức độ phổ biến.

Nguyên nhân nào khiến thỏ phụ thuộc thức ăn du khách?

Quần thể thỏ được đưa vào đảo, sau đó phát triển nhờ lượng thức ăn bổ sung lớn do du khách mang tới — vượt xa khả năng cung cấp của thảm thực vật tự nhiên (khoảng 3,4 tấn/năm).

Biện pháp nào là ưu tiên để giảm thiểu khủng hoảng sinh thái?

Nghiên cứu khuyến nghị giám sát định kỳ và thiết lập quy định cho hoạt động cho ăn, đồng thời cân nhắc giữa quản lý theo mô hình phụ thuộc và trả lại trạng thái hoang dã.

Những thông tin trên dựa trên kết quả khảo sát và số liệu quan sát trong nghiên cứu liên quan đến Okunoshima, đồng thời phản ánh nhận xét của đội ngũ nghiên cứu do Shingo Kaneko dẫn đầu.